Dzień globalnej edukacji w zakresie zdrowia psychicznego

 

 

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego – jak wspierać dziecko w dbaniu o emocje, granice i własne potrzeby?

10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. To dobry moment, aby przypomnieć, że troska o zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży nie rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się kryzys. Budujemy je każdego dnia – poprzez bezpieczne relacje, możliwość rozmowy o emocjach, odpoczynek, uczenie proszenia o pomoc oraz respektowanie własnych i cudzych granic.

Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że dzieciństwo i okres dorastania są szczególnie ważnym czasem dla rozwoju umiejętności społecznych i emocjonalnych. To właśnie wtedy młodzi ludzie uczą się m.in. regulowania emocji, rozwiązywania problemów, budowania relacji i radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Znaczenie ma również środowisko, w którym dorastają – wspierająca rodzina, bezpieczna szkoła i dobre relacje z rówieśnikami są istotnymi czynnikami chroniącymi dobrostan psychiczny.

WHO szacuje, że zaburzeń psychicznych doświadcza około 1 na 7 osób w wieku 10–19 lat. Jednocześnie wiele trudności pozostaje nierozpoznanych lub młodzi ludzie nie otrzymują odpowiedniej pomocy. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i tworzenie warunków, w których dziecko wie, że może mówić o trudnościach i szukać wsparcia.

Granice – czego właściwie uczymy dziecko?

Granice nie oznaczają, że dziecko ma zawsze otrzymywać to, czego chce, ani że może zrezygnować z obowiązków, gdy czegoś nie lubi. Chodzi o rozwijanie umiejętności zauważania własnych potrzeb, komunikowania ich z szacunkiem oraz respektowania potrzeb innych osób.
Dziecko stopniowo może uczyć się mówić:

● „Nie podoba mi się to”.
● „Proszę, przestań”.
● „Nie chcę, żebyś mnie dotykał”.
● „Potrzebuję chwili przerwy”.
● „Nie rozumiem, potrzebuję pomocy”.
● „Jestem zły, ale możemy o tym porozmawiać”.

Równie ważne jest uczenie drugiej strony granic: jeśli ktoś mówi „stop”, wycofuje zgodę, nie chce kontynuować zabawy albo sygnalizuje dyskomfort, ten komunikat należy uszanować.

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę w swoich działaniach edukacyjnych zwraca uwagę m.in. na prawo dziecka do powiedzenia „nie”, alarmowania, gdy potrzebuje pomocy, oraz informowania zaufanej osoby o sytuacjach, które je niepokoją.

Emocje nie są problemem – ważne jest to, co z nimi robimy

Złość, smutek, strach, zazdrość, rozczarowanie czy frustracja są naturalną częścią życia. Celem nie jest więc nauczenie dziecka, aby „nie było złe” albo „nie płakało”, ale stopniowe rozwijanie umiejętności rozpoznawania emocji i wybierania sposobu reagowania, który nie krzywdzi jego samego ani innych.

WHO wskazuje, że działania profilaktyczne skierowane do dzieci i młodzieży powinny rozwijać m.in. regulację emocji, rozwiązywanie problemów, umiejętności interpersonalne, asertywność i radzenie sobie ze stresem.

W praktyce rodzic może pomagać dziecku, zamiast od razu oceniać zachowanie, pytając:

„Co się wydarzyło?”

„Co wtedy poczułeś?”

„Czego potrzebowałeś?”

„Co możesz zrobić następnym razem?”

Takie pytania nie oznaczają zgody na każde zachowanie. Możemy jednocześnie uznać emocję i postawić granicę: „Rozumiem, że byłeś bardzo zły. Możesz być zły, ale nie możesz uderzać drugiej osoby”.

Rozmowa ma większe znaczenie niż gotowa rada

Kiedy dziecko przychodzi z problemem, naturalnym odruchem dorosłego jest szybkie znalezienie rozwiązania. Tymczasem czasami młody człowiek najpierw potrzebuje zostać wysłuchany.

UNICEF zwraca uwagę, aby w rozmowach dotyczących zdrowia psychicznego więcej słuchać niż mówić, uważać na własną pierwszą reakcję i zanim zaczniemy udzielać porad, sprawdzić, czego dziecko aktualnie potrzebuje. Czasami będzie to pomoc w znalezieniu rozwiązania, a innym razem po prostu możliwość opowiedzenia o tym, co się wydarzyło.

Pomocne może być proste pytanie:

„Chcesz, żebym Cię tylko wysłuchał, czy chcesz, żebyśmy razem pomyśleli, co można zrobić?”

 

Odpoczynek również jest elementem dbania o zdrowie psychiczne

Dziecko nie funkcjonuje wyłącznie w roli ucznia. Potrzebuje również czasu na odpoczynek, aktywność fizyczną, zainteresowania i relacje.
WHO wymienia zdrowy sen, regularną aktywność fizyczną, rozwijanie sposobów radzenia sobie z trudnościami oraz wspierające środowisko jako ważne elementy sprzyjające dobrostanowi psychicznemu młodych ludzi.

Warto więc przyglądać się nie tylko temu, czy dziecko wykonało wszystkie obowiązki, ale również temu, czy ma w ciągu dnia przestrzeń na regenerację.

Kiedy warto zwrócić większą uwagę?

Pojedynczy gorszy dzień, złość przed sprawdzianem czy chwilowa niechęć do szkoły nie muszą oznaczać poważnego problemu. Warto jednak przyjrzeć się sytuacji bliżej, jeżeli zmiana utrzymuje się, nasila lub wyraźnie wpływa na codzienne funkcjonowanie dziecka.

Niepokój mogą wzbudzać m.in. długotrwałe obniżenie nastroju, silne wycofanie, znaczna zmiana zachowania, nasilone trudności ze snem, unikanie szkoły lub kontaktów z innymi, częste poczucie bezradności czy wypowiedzi dotyczące krzywdzenia siebie.

WHO podkreśla znaczenie wczesnego rozpoznawania trudności i zapewniania dzieciom oraz młodzieży dostępu do odpowiedniego wsparcia.

Najważniejszy komunikat: „Możesz przyjść do mnie z problemem”

Jednym z najważniejszych zasobów dziecka jest wiedza, że istnieje dorosły, do którego może zwrócić się w trudnej sytuacji.
Nie oznacza to, że rodzic zawsze będzie znał rozwiązanie. Czasami wystarczy powiedzieć:
„Nie wiem jeszcze, jak to rozwiązać, ale poszukamy pomocy razem”.

W szkole uczniowie mogą zwracać się m.in. do wychowawcy, nauczyciela, pedagoga i psychologa szkolnego. Warto od czasu do czasu zapytać dziecko, czy wie, do kogo mogłoby pójść, gdyby coś wydarzyło się podczas lekcji, przerwy lub w relacji z rówieśnikami.

 

Gdzie szukać dodatkowego wsparcia?

116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży

Bezpłatne i anonimowe wsparcie dla dzieci i młodzieży. Telefon działa całodobowo, 7 dni w tygodniu; możliwy jest również kontakt online.

800 100 100 – telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci

Bezpłatna i anonimowa pomoc dla rodziców, nauczycieli i innych dorosłych potrzebujących konsultacji dotyczącej bezpieczeństwa lub trudności dziecka.

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę

– materiały dla rodziców dotyczące bezpieczeństwa, przemocy, relacji, internetu i wspierania dzieci